Bir Zarfın İçindeki Dünya: Netflix

Akşam yemeği biter, kumanda elden ele dolaşır ve evin bir köşesinden o tanıdık soru gelir: “Netflix’te ne var?” Bir şirketin adının bir akşam alışkanlığına dönüşmesi, bir markanın ulaşabileceği en yüksek yer olsa gerek. Bu haftaki hikâye ise sanıldığı gibi bir film kasetiyle değil, postaya verilen eski bir müzik CD’siyle başlıyor.

*****

1997 yazı, Kaliforniya. Marc Randolph ile Reed Hastings, her sabah aynı arabayla işe giden iki iş arkadaşı. Yol boyunca fikir üstüne fikir konuşuyorlar. Randolph’un anlattığına göre bir gün Santa Cruz’da ikinci el bir Patsy Cline CD’si alıp bir zarfla kendilerine postalıyorlar. Ertesi gün zarf açıldığında disk sapasağlam. İlk adresi Scotts Valley olan Netflix, o yaz işte bu küçük denemenin üzerinde kuruluyor. Büyük fikirlerin çoğu böyle başlıyor galiba: bir sabah yolculuğunda, yarı şaka yarı ciddi bir sohbetle.

*****

Peki bu ad nereden geliyor? Ekip iki liste yapmış: Birinde internetle, ötekinde sinemayla ilgili kelimeler. “Net” internet demek. “Flix” ise İngilizcede filmlere halk arasında verilen addan geliyor. Yani adın en sade anlamı “internetten film”. İşin tatlı yanı, şirketin ilk resmi adı Kibble, yani kuru mamaymış. Bu adı bilerek kötü seçmişler ki kimse alışmasın. Bu ayrıntıya bayıldım; demek ki bazen iyi bir isim, kötü bir ismin gölgesinde doğuyor.

Kuruluşa dair bir rivayet daha var ve itiraf edeyim, hangisine inanacağımı bilemedim. Hastings’in anlattığına göre, kiraladığı Apollo 13 kasetini geç teslim edince 40 dolar ceza ödemiş ve fikir o mahcubiyetten doğmuş. Randolph ise böyle bir ceza olmadığını, kuruluş hikâyelerinin sadece birer hikâye olduğunu söylüyor. Belki de doğrusu şu: İyi bir hikâye, bir markaya gerçeğin bile veremediği bir şey katıyor.

*****

Ertesi bahar site açılıyor ve filmler zarflar içinde postayla evlere gitmeye başlıyor. İki yıl sonra kurucular, şirketi 50 milyon dolara dönemin dev kiralama zinciri Blockbuster’a satmayı teklif ediyor. Karşı taraf teklifi geri çeviriyor. Hikâyenin ironisi on yıl sonra geliyor, çünkü iflas eden Blockbuster oluyor. Bazen bir markanın en büyük şansı reddedilmek.

Sonra filmler zarftan çıkıp internete taşınıyor. Asıl kırılma ise House of Cards’ın bütün bölümlerinin aynı gün yayınlanmasıyla geliyor. Bir dizinin yeni bölümü için koca bir hafta beklediğimiz günleri hatırlıyor musunuz? O bekleyişin de ayrı bir tadı vardı ama artık bir hafta sonu, bütün bir sezonu bitirmeye yetiyor.

Bugün diziler de birer marka. Kore yapımı Squid Game’i düşünün: Yaklaşık 142 milyon hane izlemiş ve platformun tarihindeki en çok izlenen yeni dizi olmuş. Ama asıl mesele rakam değil. Yeşil eşofmanlar, çocukluk oyunları, pembe tulumlu bekçiler bir anda bütün dünyanın ortak diline dönüştü. Bir dizi artık yalnızca izlenmiyor, aynı zamanda konuşuluyor, giyiliyor, oynanıyor.

Dijital dev, Türkiye’ye on yılı aşkın bir süre önce geldi; üç yıl sonra da ilk Türk orijinal dizisi Hakan: Muhafız ekrana çıktı. Şimdi 2028’e kadar Türk dizi ve filmlerine 10 milyar lira ayıracağını söylüyor. Bence rakamın büyüklüğünden çok anlamı önemli: Bizim hikâyelerimiz artık dünyanın kumandasında. Altı yıl aradan sonra önümüzdeki hafta ikinci sezonuyla dönen Bir Başkadır da bunun en güzel örneklerinden biri. Kendi sokaklarımızı, kendi dilimizi dünyayla aynı anda izlemek başka bir duygu.

Peki sizin tek oturuşta bitirdiğiniz ilk dizi hangisiydi?

Kaynak: Quartz (29 Ağustos 2017); Good Times Santa Cruz, Netflix’in kuruluş hikâyesi; WBUR, Marc Randolph söyleşisi (2019). Görsel: özgün illüstrasyon.